Antwerpen, Kerken en Toerisme
Toerismepastoraal, Bisdom Antwerpen (TOPA vzw)

De Onze-Lieve-Vrouwetoren van Antwerpen

De Onze-Lieve-Vrouwetoren als symbool van …

… De Onze-Lieve-Vrouwekathedraal

De toren duidt de locatie aan

De toren wijst de weg en markeert de wijk.

Op een plan van het stadscentrum staat de kathedraal met haar toren er als opvallendste monument bij, als herkenningspunt bij uitstek om zich te oriënteren.

Tentoonstelling, Antwerpen Vleeshuis, 1983 (p.21): De noordertoren als embleem voor Antwerpen.

De noordertoren van de kathedraal, die omstreeks 1521 klaar kwam, verheft zich boven de stad en geeft er een eigen karakter aan. Zowel op etsen, schilderijen als op tekeningen is hij de onmiddellijke blikvanger, die heerst over het leven van elke dag of die wraakroepend prijkt boven de verwoesting van oorlogstaferelen. In het lapidarium komt een wit marmeren reliëf voor, werk van Pieter Scheemaeckers uit 1665 en bestemd voor de Onze-Lieve-Vrouwekapel in de kerk van de Onze-Lieve-Vrouwebroeders “geschoeide Karmelieten”. In 1765 zou Nannerl Mozart, de zuster van de grote komponist, deze reeks van basreliefs in haar dagboek noteren “der unser lieen grauen Tuhrm”. Een huisnaamplaat “In onze lieve Vrouwentoren” van 1666 in witte steen en herkomstig van de Lombardenvest onderstreept de populariteit van de torensilhouet.

Op verschillende schilderijen, bemerkt men de torenspits. Vermelden we:

Aftocht van Van Rossum 1542 (Francken)

Constant Francken (1661 – 1717), aftocht van Maarten van Rossum op 4 juli 1542. (zie hiernaast)

Anoniem ca. 1576, de Spaanse Furie te Antwerpen op 4 november 1576.

Alexander van Bredael (1663–1720, het altaar op de Meir te Antwerpen, opgericht ter gelegenheid van de honderdste verjaardag van de overgave van Antwerpen aan Alexander Farnese in 1685.

Verder komen op de eerste museumverdieping nog enkele schilderijen voor waarop de torenspits merkbaar is, o.a.

Erasmus de Bie (1629 – 1675), Gezicht op de Meir;

Jeseph Delin (1821-1892, Portret van Joseph David, generaal van de Burgerwacht.

Ook op 17de-eeuwse dekbladen van virginalen zijn versierd met een gezicht op Antwerpen. Zo bv. een virginaal van Andreas I Ruckers uit 1611, en een virginaal van Johannes Couchet uit 1650.

Op de tweede museumverdieping waar steeds een hoekje wordt voorbehouden aan affiches. Op verschillende affiches tussen 1885 en 1924 komt de torensilhouet voor om bijzondere gebeurtenissen te Antwerpen aan te kondigen i.v.m. wereldtentoonstellingen, feesten, toerisme, sport, maatschappijen, stoeten en pers.

De toren, symbool van de lokale katholieke gemeenschap

Als uithangbord van de kerk die als het ware door de toren een aanhangsel ervan wordt – de toren is ongeveer hoog als de kerk lang is: 123m tegenover 118,61 m – duidt hij heel praktisch de locatie van Antwerpens hoofdkerk aan. Evenzeer staat hij symbool voor het geloofsleven in de Onze-Lieve-Vrouwekerk en in haar parochie.

De parochiale organisatie Afrant VZW die als doel heeft ontwikkelingsprojecten voor het welzijn in Benin en Burkina Faso te ondersteunen, plant als symbool voor deze verbroedering het silhouet van de Onze-Lieve-Vrouwetoren op de kaart van Afrika, ter hoogte van deze landen. Voor sommigen heeft deze inplanting terug iets van een erg triomfalistisch kolonialisme. Of zullen we in ruil ook een Afrikaans kerktorentje op een kaart van hartje Antwerpen plaatsen?

Omdat de toren het symbool is van heel Antwerpen vertegenwoordigt hij ook heel de Antwerpse katholieke geloofsgemeenschap, al naargelang: de dekenij(en). En omdat sinds 1559 en opnieuw sedert 1961 de zetel van de bisschop van Antwerpen in deze kerk staat, symboliseert de toren ook het ganse bisdom Antwerpen.

De toren, symbool van de universele katholieke kerk

Het symbolische kruis op de top, maar ook de religieuze functie van het kerkgebouw en van de toren maken hem tot symbool van de universele katholieke Kerkgemeenschap en het christelijk geloof. Symbool soms ook van Godsdienst of zingeving in het algemeen.